Medalus Modeli

Medalus Modelinin Çölleşmeye Hassas Alanların Belirlenmesi ve İzlenmesinde Dicle Havzasına

Adaptasyonu

Bu çalışmada, Akdeniz iklimi etkisindeki bölgeler için geliştiren MEDALUS modelinin, farklı ekolojik ve sosyo ekonomik yapıya sahip Dicle havzasına modifiye edilmesi, arazi bozulması ve çölleşme bakımından çevreye hassas alanların belirlenmesi ve jeositatistiksel yöntemlerle modellenip haritalanması amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için

1.) farklı kurum/kuruluşlarda bulunan veri tabanları derlenmiştir.

2.) Modelin orijinalinde bulunmayan ancak çalışılan bölge için önemli olduğu düşünülen yer altı suyu kalitesi yeni bir indikatör olarak ve bir kısım parametreler ise toprak kalitesi ve amenajman kalitesine katılarak modelin bölgeye adaptasyonu sağlanmıştır.

3.) Temel bileşen analizi (PCA) kullanılarak MEDALUS modelinde yer alacak indikatörleri tanımlayan parametrelere ait minimum veri setleri (MVS) oluşturulmuştur.

4.) Minimum veri setlerine dâhil edilen parametreler ve indikatörler için uzman görüşü doğrultusunda analitik hiyerarşi süreci (AHP) kullanılarak ağırlıklar hesaplanmıştır.

5) Çalışma alanı için, Modifiye MEDALUS modelinde kullanılan 5 indikatör (Toprak Kalitesi (TK), İklim Kalitesi (IK) Amenajman Kalitesi (AK), Vejetasyon Kalitesi (VK) ve Yeraltı Suyu Kalitesi (YSK) ve bu indikatörler altında tanımlanan 28 parametreye ait veriler jeoistatistiksel yöntemlerle modellenip mesafeye bağlı dağılım haritaları oluşturulmuştur.

6) Dicle Havzasında arazi bozulması ve çölleşmeye etki eden sosyo-ekonomik faktörler (işletmecinin yaşı, eğitim durumu, toprak işleme şekli, sulama şekli, hayvan otlatma şekli, arazi kullanım yoğunluğu gibi) anket yolu ile belirlenmiş ve bu faktörlerin havzada çölleşmeye/arazi bozulmasına etki eden düzeyleri analiz edilmiştir.

Ayrıca ülkemiz için önemli su yatırımlarının yapıldığı ve yakın gelecekte sulu tarımın hızla artması beklenen havzada, başta üreticiler olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşlar ile akademisyenler arasında bir farkındalık oluşturmak için Siirt Üniversitesinde bir çalıştay düzenlenmiş ve gerekli değerlendirmeler yapılmıştır.

Sonuç olarak bu proje ile MEDALUS modeli Dicle Havzasına modifiye edilmiş, alanda ESA indeksi hesaplanarak arazi bozulması ve çölleşmeye hassas alanlar belirlenmiştir. ESA indeksi, çevresel kalite ile ilişkili yeraltı suyu, iklim, vejetasyon ve toprak verileri, amenajman gibi insan etkisine bağlı faktörleri bir araya getirerek arazi çalışmaları, veri setlerinden alınan değerler ile tanımlama yapılarak bu özellikler yorumlanmıştır. Ayrıca alınması gereken tedbirleri için gerekli uyarılar yapılarak çalışma alanı için uygun görülen tedbirler tartışılmıştır. Proje kapsamında, uzman görüşüne yer veren ve bulanık mantık yönteminin (AHP yöntemi) kullanılması ile ağırlıklandırmanın yapıldığı Modifiye MEDALUS modelinin, benzer iklim ve toprak özelliklerine sahip diğer bölgelerde arazi bozulması ve çölleşmenin zamansal değişimlerini rahatlıkla incelenmesine, izlenmesine ve erken uyarı sisteminin geliştirilmesine katkıda bulunacağı ortaya konulmuştur.

MEDALUS Modelinin Dicle Havzasına Adaptasyonu için Kullanılan Yöntem 

Adaptation of the Dicle Basin in the Medalus Model to the Determination and Monitoring of Desertification Sensitive Areas

Tigris Basin covering approximately 1.1 million ha land in Diyarbakir, Siirt and Batman provinces that have different climate, topography, geology and socio-economic structure is faced with significant land degradation and desertification threat. Identification and monitoring of factors causing land degradation and assessment of deterioration are important issues for all scientists who work in the various disciplines in the world, non profit organizations and governments.However, standard methods recognized by large commonities are not available to determine the susceptibility to degradation of regions with different ecology and socio-cultural structure. A reliable monitoring and assessment method of land degradation is also needed in our country.

These work packages are;

1) Database Compilation,

2) Assessment of soil degradation and desertification status and modification of MEDALUS model to the Basin,

3) Creating minimum data set compiled by parameters defining the indicators selected by expert opinion to use in model,

4) Mapping the indicators obtained for land degradation and desertification, and parameters described to define the indicators, and

5) Establishment of Project Web Site and conducting a Workshop. At the end of the project, a simple, updateble, and easily accessible GIS-based model will be created to enable identification and monitoring land degradation and desertification in the basin. Model will be presented to the service of researchers and scientists from different disciplines, and will be shared in the Internet environment. GIS-based model can be updated as new data generated and monitoring the desertification state of basin will be possible.[